Knut Rumohr

Knut Rumohr voks opp på den store, men isolerte skogeigedommen Ytre Frønningen på sørsida av Sognefjorden, som den gongen var ein del av Leikanger kommune. Han hadde huslærar fram til han drog til Bergen for å ta middelskule og gymnas. I 1934 begynte han på Bergens Kunsthåndverkskole, men avslutta skulegangen og flytta til Oslo.

I Oslo gjekk han på Statens håndverks- og kunstindustriskole mellom 1935 og 1941, i bokkunstklassen og raderklassen, med blant andre målarane Per Krohg og Olaf Willums som lærarar. Mellom 1938 og 1941 gjekk han òg på Statens kunstakademi under målarane Jean Heiberg og Georg Jacobsen. Her fekk han ei innføring i den klassiske geometriske komposisjonslæra, som då var eit alternativ til systemfridommen i modernismen.

Rumohr pendla mellom atelierleilegheita si i Oslo og heimstaden på Frønningen, der han utvikla den abstrakte landskapsstilen sin, gjennom heile livet.

Då Rumohr debuterte med utstilling i Kunstnerforbundet i 1943, greip kritikarane fatt i den formforenklande stilen hans. Samtidig eksperimenterte han med grafiske teknikkar, men konsentrerte seg etter kvart om si eiga form for tresnitt – xylografiet – ein teknikk som på det tidspunktet mest var gløymt. Denne teknikken gav nyanserte verknader av skugge og lys i rikt varierte gråtonar, som i Morgentoalett frå 1944.

På Høstutstillingen i 1945 viste han bladet Akt med frukt, der den tette forma til figurane står i kontrast til dei lette, luftige tonane i bakgrunnen. Også Dødsleiet frå 1946 er laga som xylografi. Her skapte Rumohr med enkle middel ei særeigen romkjensle, forsterka av dei tre tragiske skjebnegudinnene bak sjukesenga.

I grafikken svinga stilen hans i nokre år i gradar av abstraksjon. Etter kvart utvikla han meir ornamentale komposisjonsformer, med utgangspunkt i bildevev og folkekunst, som i Maskene frå 1948. Etter 1952 laga Rumohr tresnitt i svart-kvitt eller fargar, skorne i langved. Det første blant desse er truleg akten Den røde stol (1946). Denne teknikken utvikla han med stadig rikare valørverknader, for eksempel i To figurer (1956). Andre gonger kunne han skape lette, luftige verknader, som i Fuglekvitter (1952), eller med massiv tyngd i Komposisjon (1951).

Hans første oppdrag som bokkunstnar, xylografia til Arbeidsfolk (1950) av Alexander Kielland, høyrer heime i denne perioden.

Som målar fekk Rumohr òg impulsar fra 1930-åras yngre generasjon, Kai Fjell, Harald Kihle og Arne Ekeland, slik det kom til uttrykk for eksempel i Unghester på fjellet (1947), som fekk stor merksemd på Høstustillingen i 1947.

I 1955 fekk Rumohr sitt første utsmykkingsoppdrag i det dåverende Hotell Viking i Oslo. Utsmykkinga blei fjerna av seinare eigarar; dette er av mange rekna som eit stort tap for norsk kunsthistorie. Utsmykkinga utmerkte seg særleg ved fantasifull bruk av materialar: Her fanst både måleri og relieff i tre og kopar, noko Rumohr utvikla vidare i ei omfattande utsmykkingsverksemd der han kombinerte metall, keramikk, glasmåleri og trerelieff.

I nært samarbeid med tekstilkunstnaren Annelise Knudtzon skapte Rumohr i 1950-åra ei særeigen dekorativ uttrykksform: komposisjonar og design for teppe og dekorative tekstilar. Desse er gjerne vovne i flossvev, ein teknikk som eignar seg godt til å gi att Rumohrs kunst. Seinare laga dei ryer saman, meir i slekt med dei abstrakte landskapsmåleria til Rumohr.

I 1950- og 1960-åra laga han også utkast til scenografi, blant anna til Riksteatrets framsyning av Shakespeares Helligtrekongersaften i 1955 og Fjernsynsteatrets oppsetting av Gjengangere av Henrik Ibsen.

I åra etter 1962 gjekk kunsten til Knut Rumohr gjennom ei djuptgripande endring, som ein kan sjå for eksempel i Landskap (1963, Nasjonalmuseet). Fargane er sette saman i subtile og ofte dissonansrike klangar, og dei glattstrokne, svulmande formene ruvar tunge og svære, i veldige spenningar og kast eller også mjukt bølgande. På ei stor mønstring i Kunstnernes Hus våren 1966 var denne stilen forstørra i ein veldig, ekspresjonistisk dynamikk. Det same kan ein merke i grafikken, der linoleumssnittet frå 1965 avløyste tresnittet for Rumohr. Om lag ti år seinare tok han også opp litografiet.

Kunsten til Rumohr kan som heilskap seiast å vere uavhengig. Han var både ein tradisjonsformidlar og nyskapande, noko som i seg sjølv ikkje er uvanleg i norsk kunst. Hans versjon av det abstrakte måleriet er eigenarta, men ikkje prinsippfast. På den andre sida oppsøkte han kunstnariske inspirasjonskjelder som mange rekna som «uttømt» – slik som «vestlandslufta» og «folkekunsten» – og integrerte dei i sterkt personlege kunstnariske uttrykk, samtidig som han var representativ for sin eigen generasjon.

Rumohr er representert i ei rekkje kunstmuseum og private samlingar, mellom anna Moderna Museet i Stockholm, Nasjonalmuseet i Oslo, Gøteborgs konstmuseum, Statens Museum for kunst i København og Victoria and Albert Museum i London.

• Enkeltverk

• Morgentoalett, 1944, privat eige
• Dødsleiet, 1945 privat eige
• Maskene, 1948, privat eige
• Unghester på fjellet, 1947
• bokillustrasjonar til Alexander Kiellands Arbeidsfolk, 1950
• Forsommer, 1962, Nasjonalmuseet
• Landskap, 1963, Nasjonalmuseet

• Utsmykkingar

• måleri og koparrelieff, Hotell Viking, Oslo, 1955 (fjerna)
• Kvikne Hotell, Balestrand, 1960
• Lindstrøm Hotell, Lærdal, 1968
• Selje vidaregåande skule, 1970
• Dikemark sjukehus, 1975
• Lærdal rådhus, 1978
• Høyanger samfunnshus, 1982

• Høstutstillingen, 1939, 1945–1964, 1966, 1969, 1972–1975
• Unge Kunstneres Samfunn, 1947
• Store nordiske kunstudstilling, København, 1949
• La gravure norvégienne, Lausanne, 1950
• 2. og 3. Bienal, São Paulo, 1953, 1955
• Kunstnerforbundet, Oslo, 1957, 1962, 1970, 1977
• Vestlandsutstillingen, 1957, 1965–1966, 1968–1975, 1981
• Nordisk abstrakt kunst, Kunstnernes Hus, Oslo, 1958
• Decemberistene, København, 1960
• 31. Biennale di, Venezia, 1962
• Kunstnernes Hus, Oslo, 1966, 1971
• Skiens Kunstforening, 1966
• Festspillutstillingen, Bergens Kunstforening, 1968
• Tapisseries norvégiennes, Paris og Tyskland, 1971
• Haugesund Billedgalleri, 1973
• Galleri F 15, Moss, 1975
• Bryne Kunstforening, 1975
• Aalesunds Kunstforening, 1979
• Høyanger rådhus, 1979, 1982

• norsk kunsthistorie
• bildekunst
• grafikk

• Knut Rumohr i Nasjonalmuseet
• Knut Rumohr i Norsk kunstnerleksikon
• Knut Rumohr i «En kunstners arbeid» på NRK, 1983

• Norum, Ingrid (2014): Knut Rumohr. TEMPERAment, Sogn og fjordane kunstmuseum, Førde
• Gjessing, Oda (red.) (2006): Knut Rumohr. Tresnitt og xylografi, Bergen kunstmuseum / Kode
• Askeland, Jan og Halvdan Ljøsne (2000): Knut Rumohr, Nord 4 Bergen
• Østby, Leif (1985):«Knut Rumohr», Norsk kunstnerleksikon, bind 3, Oslo, s. 390–395
• Hellandsjø, Karin (1982): 50-årene, et gjennombrudd, Henie Onstad Kunstsenter
• Askeland, Jan (1960): «Knut Rumohr», Kunst og Kultur, s. 249–268
• Askeland, Jan (1952), Moderne norske grafikere, Ord och bild, Stockholm, 1952